Kiểm soát tảo độc trong ao tôm: pH, NH₃/NO₂ & quạt nước

Tảo trong ao tôm là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước và sức khỏe của tôm nuôi. Khi phát triển ổn định, tảo giúp cung cấp oxy, hấp thụ khí độc và tạo màu nước đẹp, góp phần cân bằng hệ sinh thái trong ao. Tuy nhiên, khi tảo phát triển quá mức hoặc xuất hiện tảo độc, môi trường nước sẽ nhanh chóng bị mất cân bằng. Khi đó, các chỉ số như pH, NH₃ và NO₂ tăng cao, gây sốc cho tôm, khiến tôm yếu, bỏ ăn hoặc chết rải rác. Đặc biệt, tảo lam (Cyanobacteria) là loại tảo nguy hiểm vì có thể tiết ra độc tố làm tổn thương gan tụy và đường ruột của tôm, đồng thời cạnh tranh oxy và dinh dưỡng với các sinh vật có lợi khác. Dấu hiệu dễ nhận biết khi tảo bùng phát là màu nước ao thay đổi bất thường – chuyển sang xanh đậm, xanh rêu hoặc nâu đỏ; nước có mùi tanh nồng; tôm bơi lờ đờ, nổi đầu buổi sáng; và độ trong của nước giảm mạnh. Khi tảo tàn hàng loạt, xác tảo phân hủy nhanh sẽ làm giảm oxy hòa tan và tăng khí độc, dẫn đến tình trạng tôm bị sốc hoặc chết hàng loạt nếu không xử lý kịp thời

Nguyên nhân gây bùng tảo trong ao tôm thường xuất phát từ việc cho ăn dư thừa, khiến lượng dinh dưỡng trong nước quá cao; thiếu vi sinh vật có lợi để kiểm soát mật độ tảo; vận hành quạt nước không hợp lý khiến oxy phân bố không đều; hoặc biến động pH, kiềm quá lớn giữa sáng và chiều. Khi môi trường mất cân bằng, tảo độc sẽ dễ dàng phát triển và lấn át các loại tảo có lợi. Để kiểm soát tình trạng này, người nuôi cần theo dõi sát sao các chỉ số môi trường nước, đặc biệt là pH, NH₃, NO₂ và độ kiềm mỗi ngày. Nếu pH dao động mạnh hơn 0.5 đơn vị giữa sáng và chiều, cần giảm lượng thức ăn và thay khoảng 10–20% nước ao để cân bằng lại hệ tảo. Khi nồng độ NH₃ hoặc NO₂ tăng cao, nên sử dụng enzyme xử lý nước hoặc vi sinh chuyên phân hủy khí độc để cải thiện nhanh chất lượng nước, tránh gây stress cho tôm.

Một yếu tố rất quan trọng trong quản lý tảo là điều chỉnh quạt nước hợp lý. Quạt nước cần được bật đều để phân bố oxy đồng đều khắp ao, đặc biệt vào buổi sáng sớm và chiều tối – những thời điểm oxy trong nước thấp nhất. Việc vận hành quạt không đúng cách sẽ khiến đáy ao tích tụ khí độc, làm tảo phát triển cục bộ và gây mất ổn định môi trường. Ngoài ra, người nuôi nên duy trì định kỳ việc cấy vi sinh nước và vi sinh đường ruột 2–3 lần mỗi tuần để ổn định hệ vi sinh có lợi trong ao. Các chủng vi khuẩn như Bacillus subtilis, Lactobacillus hay Saccharomyces cerevisiae giúp cạnh tranh dinh dưỡng với tảo độc, ổn định màu nước và giảm khí độc tự nhiên.

Bên cạnh đó, có thể kết hợp sử dụng thảo dược tự nhiên như chiết xuất Yucca, gừng, tỏi hoặc khoáng vi lượng để tăng sức đề kháng cho tôm. Người nuôi cũng cần quản lý thức ăn hợp lý, tránh dư thừa và định kỳ hút bùn đáy để hạn chế nguồn dinh dưỡng cho tảo phát triển. Khi hệ tảo, vi sinh và môi trường được kiểm soát tốt, nước sẽ trong, tôm ăn khỏe, lột xác đều và phát triển nhanh hơn. Việc kiểm soát tảo độc trong ao tôm không chỉ giúp duy trì môi trường ổn định mà còn là yếu tố quyết định đến năng suất và hiệu quả kinh tế của vụ nuôi. Khi người nuôi hiểu và quản lý tốt mối liên hệ giữa pH, NH₃, NO₂, độ kiềm và quạt nước, kết hợp với việc sử dụng vi sinh hợp lý, ao tôm sẽ luôn trong trạng thái cân bằng, nước ổn định, tôm khỏe mạnh và hạn chế tối đa rủi ro bùng phát dịch bệnh.